Wzgórze św. Wawrzyńca i Góra Królowej Bony w Starej Łomży to miejsca szczególne, zakotwiczają naszą wspólnotę w przeszło tysiącletnią historię Polski i Kościoła w Polsce - od chrztu świętego Mieszka I w 966 r. i koronacji Bolesława Chrobrego w 1025 r. Nie ma wątpliwości, że państwo polskie stworzone przez pierwszych Piastów swym zasięgiem obejmowało także nasze tereny. Ta historia jest powodem naszej dumy. Wiemy, z danych przekazów, że „Ze wzrostem wiary na Mazowszu około roku 1000 powstał kościół w Starej Łomży”. Patronem tego kościoła był św. Wawrzyniec, a według tradycji i legendy świątynię wzniósł tu św. Brunon z Kwerfurtu.
On to na prośbę Bolesława Chrobrego, z polecenia Cesarza Ottona III i woli papieża Sylwestra II w 1001 roku otrzymał zadanie zbudowania klasztoru „tam, gdzie piękny las nadawałby się na samotnię, na ziemi chrześcijańskiej w pobliżu pogan”, aby stąd prowadzić misje ewangelizacyjne do pogańskich Prusów. Kronikarze niemieccy wskazują, że biskup Bruno otrzymywał do polskiego księcia duże wsparcie. Z historii wiemy także, że biskup Brunon wraz z 18 towarzyszami poniósł śmierć męczeńską podczas tej misji 9 marca 1009 r. Dokładne miejsce śmierci nie jest znane – według dawnych kronikarzy było to gdzieś na pograniczu Prus, Litwy i Rusi. Oni podają również, że książę Bolesław Chrobry wykupił ciała męczenników i „w ten sposób przysporzył swemu domowi błogosławieństwo na przyszłość”. Brunon i towarzysze zostali pochowani „pod murami kościoła na wschodzie Polski”, a „nad ich ciałami pobudowane są klasztory”.
Gdzie jest to miejsce nikt nie wie, ale najnowsze wykopaliska archeologiczne zdają się potwierdzać, że w Starej Łomży w XI w., obok kościoła i grodziska mogło istnieć także duże założenie klasztorne.
Choć nie ma żadnych wzmianek pisanych o tym miejscy przez kolejne cztery stulecia, to kult świętego Wawrzyńca w tym czasie narastał i przetrwał, aż do naszych czasów. W Starej Łomży trzykrotnie wznoszono kościoły pod jego wezwaniem (ostatni rozebrano w 1765 r.), i przez stulecia ciągnęły tu rzesze pielgrzymów na odpust św. Wawrzyńca.
„Festyn kultury średniowiecznej na św. Wawrzyńca” w niedzielę 9 sierpnia 2026 roku rozpoczniemy Mszą świętą na Wzgórzu św. Wawrzyńca w Starej Łomży, w miejscu gdzie stał pierwszy kościół.
Po niej paradą historyczną, w towarzystwie rekonstruktorów - rycerzy, grajków i dwórek - przejdziemy na Górę Królowej Bony, czyli wczesnośredniowieczne grodzisko w Starej Łomży, gdzie przygotowaliśmy wiele atrakcji.
Będą inscenizacje historyczne – w tym roku nawiązujące do 800. rocznicy sprowadzenia Krzyżaków do Polski przez Konrada I Mazowieckiego. Będą walki i turnieje rycerskie - Wojów o miecz Wójta Gminy Łomża, Turniej Rycerzy św. Floriana dla strażaków z jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej z Gminy Łomża. Będzie konkurs wybór mocarza Gminy Łomża – z nagrodą główną voucherem pobytowy dla dwóch osób na Zamku St. Bruno w Giżycku. Będzie wybór Księżnej i Księcia festynu spośród osób, które przyodzieją się najładniej w strój z epoki. Będą koncerty zespołu muzyki dawnej The Medievals, warsztaty rzemiosła i specjalne stanowisko archeologiczne dla dzieci przygotowane przez Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży. Malowanie twarzy, bańki mydlane i zabawy dla najmłodszych zapewnia Centrum Kultury Gminy Łomża. Będą dmuchane zjeżdżalnie, kino 5 D i specjalne stoiska edukacyjne o przyrodzie Doliny Narwi oraz zmianach klimatu i adaptacji do niego.
Na miejscu będzie można dobrze zjeść i zaspokoić pragnienie. Regionalne przysmaki zaserwują Panie z Kół Gospodyń Wiejskich z Gminy Łomża. Najlepszą grochówkę ugotują strażacy z OSP w Starych Kupiskach. A smaczne i gorące kiełbaski z ogniska zaoferują strażacy z OSP Jednaczewo.
Zapraszamy do Starej Łomży w niedzielę 9 sierpnia 2026 r. od godzin. 11.00 na „Festyn kultury średniowiecznej na św. Wawrzyńca”.
Fotogaleria